Giá trị của một mạng lưới quan hệ

Tôi hay nói rằng: “Bạn có thể không biết câu trả lời, nhưng network của bạn sẽ biết.”

Giá trị của networking không nằm ở việc mình biết bao nhiêu người hay có bao nhiêu số liên lạc trong điện thoại. Những mối quan hệ bền vững nhất, giúp tôi nhiều nhất, đều là những mối quan hệ chưa bao giờ bắt đầu từ chuyện trao đổi lợi ích.

Với tôi, anh T., nhà sáng lập một tập đoàn bán lẻ lớn ở Việt Nam, là một trong những ví dụ rõ nhất.

Có lần, anh giới thiệu cho tôi một người mà anh đánh giá khá cao và nghĩ rằng công ty tôi nên cân nhắc kết nối. Một thời gian sau, trong lúc tôi đang họp, anh gọi liên tục. Khi tôi gọi lại, anh nói anh vừa biết người mình giới thiệu hôm trước không chính trực. Vì là người đưa ra lời giới thiệu ban đầu, anh muốn chịu trách nhiệm với lời nói của mình và rút lại lời giới thiệu đó.

Đó chỉ là một tình huống nhỏ trong nhiều năm chúng tôi làm việc cùng nhau. Nhưng nó nói khá nhiều về điều khiến một mối quan hệ trở nên đáng giá.

Khi niềm tin được xây đủ lâu và dựa trên những giá trị chung, rất nhiều thứ trở nên đơn giản. Có những lúc anh nói: “Cái này anh không tham gia đâu”, tôi hiểu và dừng lại, không cần giải thích thêm. Có những lúc tôi gọi: “Anh giúp em chuyện này nhé”, nếu nhận lời, anh sẽ dành thời gian hỗ trợ đến nơi đến chốn. Và ngược lại, tôi cũng luôn nói với anh rằng có việc gì cần, tôi sẵn sàng.

Những năm đầu khi tôi sáng lập Newing, anh là người hướng dẫn tôi. Những lúc khó khăn, dù anh rất bận, tôi vẫn xin anh ba mươi phút, và anh luôn dành thời gian. Đến bây giờ, tôi vẫn giữ thói quen cập nhật với anh mỗi quý. Có thể cả năm chúng tôi chỉ gặp trực tiếp một, hai lần. Tần suất không còn quan trọng. Mối quan hệ vẫn ở đó.

Từ những trải nghiệm như vậy, tôi dần hình thành định nghĩa riêng về một mạng lưới có giá trị: đó là những mối quan hệ mà hai bên cùng chia sẻ giá trị sống, có niềm tin được kiểm chứng qua thời gian, và có thể giúp nhau trở nên tốt hơn trong công việc lẫn cuộc sống.

Vì sao cần nuôi dưỡng những mối quan hệ như vậy

Càng đi làm lâu, tôi càng hiểu một điều: muốn làm việc lớn, muốn có kết quả đột phá, mình cần sức mạnh và trí tuệ của nhiều người. Dù giỏi đến đâu, rất khó để làm một mình.

Ban đầu, tôi chỉ là mong muốn làm việc với người giỏi hơn thì mình sẽ học được từ họ. Sau đó tôi nhận ra thêm rằng không ai giỏi mọi thứ. Tôi có thể mạnh về ý tưởng, nhưng nhiều việc khác tôi cần những người giỏi hơn mình. Có người hiểu thị trường nhưng cần thêm góc nhìn về con người, công nghệ hay tài chính. Những bài toán lớn gần như luôn cần sức mạnh tập thể, tức là trí tuệ, kinh nghiệm và nguồn lực của nhiều người.

Và để nhiều người cùng tham gia, mình cần lôi cuốn được họ, và tôi không nghĩ tiền hay quyền lực có thể làm được điều đó một cách bền vững, mà nền tảng đầu tiên đó là niềm tin của họ. Có niềm tin thì mình có ảnh hưởng, và càng có nhiều người đồng hành, mình càng có cơ hội làm những việc lớn hơn và đạt được những kết quả bứt phá hơn.

Quen biết nhiều chưa chắc đã đủ để người ta tin và hỗ trợ mình. Nhưng khi đã xây được một mạng lưới bền vững, lúc cần, mình có thể huy động nguồn lực, kinh nghiệm, tài chính và trí tuệ của những người xung quanh. Ví dụ, công ty cần lời khuyên về một vấn đề, tôi có thể gọi xin anh T. một tiếng đồng hồ; hoặc khi tổ chức một sự kiện cộng đồng mời khách quốc tế, người ta nhận lời mình vì tin rằng đây là việc nghiêm túc, không tào lao, và không phục vụ cho một lợi ích cá nhân nào, kể cả bản thân mình. Với những người có vị thế thà mất tiền còn hơn mất uy tín, nên họ rất cẩn thận với việc mình gắn tên với ai.

Những nguyên tắc tôi rút ra

Trong phần lớn các mối quan hệ của mình, tôi sẽ luôn giữ một vài nguyên tắc đơn giản.

Thứ nhất là sống thật. Có lần tôi hỏi chồng mình: làm việc với những người được xem là “cá mập của cá mập” thì nguyên tắc quan trọng nhất là gì? Anh trả lời ngay: “Thật.” Tôi đồng ý. Những người đã đi qua rất nhiều va chạm trong kinh doanh và cuộc sống thường nhận ra khá nhanh khi mình gồng, giả vờ hay dùng tiểu xảo. Mình dùng mẹo với họ thì họ cũng sẽ dùng mẹo lại với mình. Vì vậy, không hiểu thì tôi nói không hiểu. Không đồng ý thì tôi nói mình không đồng ý.

Thứ hai là đứng về lợi ích chung thay vì lợi ích của một cá nhân. Thời còn làm ở công ty cũ, có những lúc tôi tranh luận khá thẳng thắn với sếp và đi ngược ý của một vài người. Về ngắn hạn, điều đó có thể tạo ra mâu thuẫn. Nhưng về dài hạn, khi mọi người hiểu rằng mục tiêu của tôi là tốt cho tổ chức, sự khác biệt quan điểm không làm hỏng mối quan hệ. Nhiều khi nó còn tạo thêm sự tôn trọng. Và khi không phải uốn mình theo ai, mình cũng giữ được quan hệ tốt với nhiều bên cùng lúc.

Thứ ba là cho đi trước khi nghĩ xem mình sẽ nhận lại gì. Nếu có thể giúp ai đó bằng một kết nối, một lời khuyên hay một nguồn lực mình đang có, tôi thường cố gắng giúp. Không phải vì sau này họ nhất định phải trả lại một favor. Nếu mọi mối quan hệ đều được tính theo kiểu “tôi cho anh cái này, anh phải trả tôi cái kia”, nó sẽ rất khó đi xa. Tôi tiếp cận anh T. không phải để vay tiền hay nhờ vả điều gì. Tôi chưa từng nợ họ một cơ hội nào. Mình cho đi đâu có mất gì, đừng tính toán quá chi li. Khi mình làm việc cho cộng đồng một cách thật lòng, mình sẽ thu hút những người cũng muốn làm điều đó. Điều thú vị là khi giữ được sự tin cậy với một người, mình thường được tin cậy trong cả mạng lưới của họ. Tôi thân với một giáo sư ở một trường kinh doanh quốc tế, và giờ mỗi khi có ai trong giới học thuật muốn đến Việt Nam, bác thường bảo họ liên hệ với tôi. Network cứ thế rộng dần ra, theo một cách rất tự nhiên.

Sống thật như vậy, mạng lưới tự khắc được sàng lọc. Ai cùng giá trị thì ở lại, còn lại sẽ tự rời đi. Mình là người thế nào thì sẽ thu hút những người như thế. Người sĩ diện, cái tôi quá lớn thì xung quanh thường là những người xu nịnh.

Thử thách khi duy trì các mối quan hệ

Thử thách lớn nhất với tôi là giữ ranh giới. Có giai đoạn tôi cho đi nhiều đến mức cạn năng lượng. Sếp cũ từng hỏi tôi vì sao lại tiêu hao sức lực theo cách đó, khi thấy tôi làm việc cả ngày rồi tối về vẫn gọi điện nói chuyện với con gái của một người quen đang gặp khó khăn. Cho đi quá nhiều thì có lúc mình cạn pin, và bản thân cùng gia đình sẽ bị ảnh hưởng.

Sau này, tôi học cách chọn lọc hơn, dành thời gian có kỷ luật hơn cho công việc, bản thân và gia đình. Tôi vẫn quen biết nhiều người, nhưng thường xuyên gặp gỡ chỉ một nhóm nhỏ.

Cách networking cũng thay đổi theo từng giai đoạn. Ở những năm đầu sự nghiệp, tôi chủ động kết nối nhiều hơn và biết mình có gì để trao đổi. Khi đã tích luỹ đủ, giá trị trao đổi của mình tăng lên, và người khác sẽ tìm đến.

Lời nhắn cho các bạn trẻ

“Tài sản” để trao đổi trong networking là uy tín, năng lực, chuyên môn và mạng lưới của chính mình. Nếu các bạn đang làm cho một công ty có danh tiếng và uy tín, nghĩa là các bạn đang nắm trong tay một tài sản rất giá trị, nhưng đó là tài sản của công ty. Câu hỏi là làm sao để phân biệt và xây dựng tài sản của riêng mình.

Ngày trước, người ta cũng biết đến tôi qua Mekong Capital. Nhưng duy trì mối quan hệ thế nào sau đó là nỗ lực của cá nhân.

Tôi luôn nhắc bản thân và đội nhóm rằng thước đo của một công ty chỉ là một tham chiếu. Chức danh, quyền hạn và vị thế là những thứ tổ chức trao cho mình. Nếu không xây dựng năng lực thật, mình rất dễ ảo tưởng về sức mạnh của bản thân. Khi rời khỏi công ty, vài tháng đầu người ta vẫn tìm đến mình vì cái tên công ty đó. Sau thời gian ấy, điều còn lại là giá trị thật của mình. Khi không còn tổ chức đứng sau mà người khác vẫn tìm đến và tin tưởng mình, đó mới là nền tảng vững.

Một điều nữa: đừng networking theo cách chọn lọc cụ thể. Mục tiêu rõ ràng là cần thiết, nhưng nếu chỉ kết nối với những người phục vụ ngay cho thương vụ trước mắt, tài sản của mình sẽ không tăng lên, và người đối diện cũng dễ thấy mình đang có mục đích trao đổi.

Cuối cùng, mọi thứ quay về câu hỏi: bạn có thật sự muốn làm điều gì đó lớn hơn bản thân mình không? Nếu có, bạn sẽ cần nhiều người, và những người đó chỉ đi cùng bạn khi họ tin vào con người bạn.